Waaiersluis

De Waaiersluis bij Gouda is een Rijksmonument dat nog volop in bedrijf is om het peil op de Gekanaliseerde Hollandsche IJssel (GHIJ) op hoogte te houden, (zoet) water te leveren aan de westerse waterschappen en tevens scheepvaart mogelijk te maken voor het schutten van (met name) recreatievaartuigen.

De Waaiersluis is onderdeel van een primaire kering (dijkring 14-1) en ligt op de overgang naar de Hollandsche IJssel (HIJ) – welke onder invloed is van eb en vloed - en het gekanaliseerde deel van de Hollandsche IJssel. Het Waaiercomplex bestaat uit een schutsluis, een gemaal en spuisluizen.

Historie

De bouw van het sluizencomplex, als onderdeel van de kanalisatie van de Hollandsche IJssel, begon in 1854. Hoofdinspecteur Jan Blanken van de Waterstaat ontwierp het complex dat in 1860 open ging voor het scheepvaartverkeer. In de jaren 1919-1920 is de waterkering in zijn geheel verhoogd tot het huidige niveau. Het sluizencomplex is voor het laatst gerenoveerd in 1984.

De schutsluis heeft twee waaierdeuren. Daarom kreeg het de naam Waaiersluis. De bijzondere waaierdeuren van dit rijksmonument zijn in 2017 vervangen.

Naar beide kanten sluiten

Een waaiersluis is een type schutsluis dat voor het eerst in 1808 is toegepast. Het bijzondere is dat de waaierdeuren zelfs tegen de stroom in gesloten kunnen worden. Juist vanwege de waaierdeuren kan de sluis behalve als schutsluis, ook nog functioneren als uitwaterings-, inundatie- en getijdesluis. Door de aanwezigheid van 4 puntdeuren kan de sluis geschut worden bij zowel hoog als laag water.

Werkzaamheden

Het Waaiercomplex moet worden verbeterd. Om te zorgen dat het sluizencomplex aan het vereiste veiligheid- en onderhoudsniveau voldoet, zijn werkzaamheden nodig. Het gaat met name om het vernieuwen/renoveren van werktuigbouwkundige en besturingstechnische componenten. Daarnaast worden de kolkwanden, sluishoofden en vleugelwanden hersteld en het straatwerk, leuningwerk en meubilair onder handen genomen. De voetgangersbrug wordt gemechaniseerd en er worden op het complex nieuwe hekwerken en informatieborden geplaatst. De beschrijving van de werkzaamheden is gepubliceerd aan de aannemers. Eind mei is de aannemer bekend en kan hij starten met de voorbereiding van de werkzaamheden. De werkzaamheden worden naar verwachting in de tweede helft van 2021 uitgevoerd.

Verbeteren vispasseerbaarheid

De werkzaamheden bieden een goede gelegenheid om de vispasseerbaarheid van de sluis te verbeteren. In de huidige situatie kunnen vissen alleen tijdens het schutten de sluis passeren, dus overdag gedurende het vaarseizoen. Door aanpassingen aan de aansturing van de omloopriolen te doen, kunnen vissen ook buiten schuttijden de sluis passeren.

In de wanden van de sluiskolk zitten omloopriolen. Deze worden gebruikt om de sluiskolk langzaam te vullen met water voordat de deuren kunnen worden geopend. Op deze riolen zitten schuiven die open en dicht kunnen worden geschoven. Door de aansturing van deze schuiven zo aan te passen dat deze, wanneer de sluis niet gebruikt wordt, automatisch een beetje open gaan, kunnen vissen via de omloopriolen de andere kant van de sluis bereiken. Vooral in het voorjaar en najaar en ’s nachts hebben de vissen hier veel baat bij.

Tentoonstelling waaierdeuren

De bijzondere waaierdeuren van dit rijksmonument zijn in 2017 vervangen. Op donderdag 4 juni 2020 droeg Jeroen Haan, dijkgraaf van Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden, de historisch belangrijke waaierdeuren van de Waaiersluis bij Gouda over aan de heer Maarten Slot, bestuursvoorzitter van de Stichting Waterliniemuseum. De deuren worden permanent tentoongesteld voor publiek in Waterliniemuseum Fort bij Vechten in Bunnik.

Contact

Vragen? Mail naar Ane Sybesma:  ane.sybesma@hdsr.nl of Cathelijne van Haselen: 
cathelijne.van.haselen@hdsr.nl