Nieuwe Hollandse Waterlinie

De Nieuwe Hollandse Waterlinie is in de 19e en 20e eeuw gebouwd om ons land in oorlogstijd te beschermen. Water was het verdedigingswapen.

Als de vijand eraan kwam, konden stroken polderland tussen Muiden en de Biesbosch 40 centimeter onder water gezet worden. Dit gebeurde via een ingenieus systeem van sluizen, dijken en kanalen. Sommige daarvan bestonden al; andere zijn speciaal voor de linie gebouwd. In ons beheergebied zijn tientallen van dit soort waterobjecten aanwezig.

Veel van de sluizen en inlaten zijn nog steeds in gebruik voor het hedendaagse waterbeheer ( is het totaal aan activiteiten die tot doel hebben om het grond- en oppervlaktewater zo goed mogelijk te beheren).

Inlaatsluis Wijk bij Duurstede

Inlaatsluis Wijk bij Duurstede

Via de inlaat (een waterstaatkundig kunstwerk, dat in de waterkering is gelegen en dat bedoeld is om (vers) water in de polder te laten)/inundatiesluis (bouwjaar 1875) kon Lekwater via de Kromme Rijn naar Utrecht en vandaar naar de inundatievelden ten oosten van Utrecht worden gevoerd.

De inlaat wordt nog dagelijks gebruikt voor aanvoer van vers water voor de stad Utrecht en de Vecht en is een Rijksmonument.

Sluis- en stuwcomplex in Cothen

Sluis en stuw Cothen

Het sluis/stuwcomplex bij Cothen werd in 1865 gebouwd om de Kromme Rijn geschikt te maken voor een snellere inundatie (Het met opzet onder water zetten van land met als doel de opmars van de vijand te verhinderen of te vertragen.). Voor het stellen van de inundatie werden er (schot)balken in de sleuven bij de huidige stuw (waterbouwkundig kunstwerk dat als doel heeft om water in een loop, beek of rivier op te stuwen) gelegd; de sluisdeuren werden opengezet en de scheepvaart gestremd.

Tegenwoordig werkt de stuw automatisch en wordt de schutsluis alleen nog voor werkboten gebruikt.

Damsluis in Hoograven, Utrecht

Damsluis met peilschalen in Utrecht

Deze damsluis (bj. eind 19e eeuw) werd met schotbalken gesloten als de Vaartse Rijn/het Merwedekanaal gebruikt werd als aanvoerroute van water. Ook kon hij na opening worden gebruikt voor inundatie (Het met opzet onder water zetten van land met als doel de opmars van de vijand te verhinderen of te vertragen.) van wat nu de wijk Hoograven is. Links is nog een oude peilschaal te zien.

De damsluis is in eigendom van de gemeente Utrecht en dient enkel nog als bevestigingspunt van een hedendaagse peilschaal van het waterschap.

Limietpalen langs de Kromme Rijn

Limietpaal langs de Kromme Rijn

Rond 1875 plaatste het Ministerie van Oorlog 350 hardstenen limietpalen langs de Kromme Rijn. Deze markeerden het toenmalige grondgebied van het Rijk.

In Cothen en Odijk en langs fortgrachten zijn nog verschillende van deze palen met de letter O (van oorlog) en nummer te vinden. Bekijk het informatiebord over limietpalen langs de Kromme Rijn:

Waterliniemuseum in Fort bij Vechten

Maquette Waterliniemuseum

Wil je meer weten over de kracht van water in de linie? In het Waterliniemuseum in Fort bij Vechten in Bunnik bekijk je de waterlinie vanuit een virtuele parachute, maar kun je ook zelf land onder water zetten met de levensgrote maquette.

De waterschappen in het gebied van de linie hebben met het Waterliniemuseum ook vier fietsroutes uitgegeven; in ons gebied is dat het 'Rondje Plofsluis' (zie elders op deze pagina).

Fietsroute 'Rondje Plofsluis'

Voorkant folder Rondje Plofsluis

Download de Waterlinie-fietsroutes via de Fietsrouteplannerapp van de Fietsersbond. Of gebruik de papieren folder.

Fietsroute 'Langs sluizen en forten'