HDSR

Zoeken

Dijkhuis in Jaarsveld

Dijkhuis in JaarsveldHet dijkhuiscomplex in Jaarsveld aan de Lekdijk Oost 12 bestaat uit dijkhuis, paardenstallen, woning van de kameraar (technisch directeur), dijkmagazijn en wachthuis. Het is een Rijksmonument.

Het dijkhuis is het voormalige waterschapskantoor. Het is gebouwd in 1903 in neorenaissancestijl naar een ontwerp van architect J.F. Klinkhamer. Het verving destijds het oude dijkhuis uit 1675 dat op dezelfde plek stond. In totaal is hier ruim drie eeuwen - van 1675 tot 1997 - dijkbestuur gepleegd.

De gevelsteen in de voorgevel bevat de spreuk 'Vivo leo cespite tutus: De Hollandse Leeuw is veilig achter de groene zoden van de dijk.'

Het dijkhuis fungeerde bij hoogwater als commandocentrum voor de dijkbewaking. Dan overnachtten dijkgraaf en hoogheemraden er in de zeven slaapkamers in het pand.

Peilschaalhuisje

Aan de rivierzijde van het dijkhuis staat een peilschaalhuisje. Het gebouwtje dateert uit 1896 en diende om de waterstand bij hoog water nauwkeurig af te lezen (zonder last van golfslag). Onderin de hoge achterwand kan het water via een gat naar binnen stromen. Binnen staat tegen de achterwand een peilschaal waarop men de waterstand kon aflezen. Voor de komst van de peilschaalhuizen aan het einde van de 19e eeuw las men de waterstand af op houten palen. Het kritieke punt bij hoog water heette de “Clockeslag”. Als dit punt was bereikt, werd het dijkleger door het luiden van kerkklokken gealarmeerd.

Wachthuis

De leden van het dijkleger, in de Lopikerwaard zo'n 2000 weerbare mannen tussen de 20 en 60 jaar, moesten bij "Clockeslag" opkomen bij één van de tien wachthuizen langs de Lekdijk. De gebouwen - meest boerderijen - die voor dat doel waren aangewezen, werden gemarkeerd met genummerde “waakhuispalen”. Langs de Lekdijk tussen Amerongen en Schoonhoven zijn nog een aantal van deze hardstenen palen terug te vinden. Eén ervan staat bij het dijkhuis.

Filmdecor & kantoor

Het Dijkhuis speelde een centrale rol in de verfilming van de roman 'Het wassende water' van Herman de Man. Behalve eenmalig als filmdecor, was het dijkhuis tot 1997 in gebruik als kantoor en vergaderplaats voor achtereenvolgens het Hoogheemraadschap van den Lekdijk Benedendams, het Waterschap Lopikerwaard en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden. Tegenwoordig is een groot deel van het dijkhuis, de stallen, de woning, en een deel van het wachthuis verhuurd. De vergaderzalen van college en bestuur zijn in het weekend en op afspraak te bezichtigen. Rondleiders van de Stichting Kunst en cultuur Lopik leiden u rond. Uitvalsbasis is de zolder van de Zwarte schuur en het stenen wachthuis, waar een expositie is ingericht over dijkbewaking, vroeger en nu, en natuur en watererfgoed langs de Lekdijk.