12-2-2007 - De Watertoets is voor het waterschap een belangrijk procesinstrument om het belang van water een evenwichtige plaats te geven bij de ontwikkeling van ruimtelijke plannen en besluiten. De Stichtse Rijnlanden voert de watertoets uit voor alle relevante ruimtelijke plannen in het beheersgebied. Tussen december 2003 en oktober 2005 zijn er circa 450 wateradviezen uitgebracht. Om zicht te krijgen op het effect en de effectiviteit van de uitgevoerde watertoetsen heeft het waterschap onlangs zijn werkwijze geëvalueerd.

De watertoets

Per 1 november 2003 is de watertoets wettelijk verankerd in het Besluit op de ruimtelijke ordening. Hiermee is voor een aantal categorieën ruimtelijke plannen en besluiten de watertoets wettelijk verplicht gesteld. Een onderdeel van het watertoetsproces is het wateradvies, waarin het waterschap wordt gevraagd een ruimtelijk plan te toetsen op haar doelstellingen en uitgangspunten.

Van de 450 afgegeven wateradviezen heeft het waterschap er een kleine 100 inhoudelijk en procedureel nagelopen. Eerst intern en vervolgens met onze contactpersonen bij de gemeenten. Per gemeente streefden we ernaar om tenminste twee adviezen te evalueren.

Resultaten

De belangrijkste conclusie is positief: door de watertoets heeft water in veel ruimtelijke plannen een plaats gekregen. Ook blijkt dat de gemeenten over het algemeen het wateradvies van het waterschap waarderen en gebruiken.

Iets minder positief is de constatering dat het waterschap vaak pas betrokken wordt als de planprocedure opgestart wordt en niet al in de ideeënfase. Het blijkt ook dat gemeenten vaak niet terugkoppelen wat er met het advies van het waterschap gebeurd is. Gemeenten hebben wel aangegeven het wateradvies van het waterschap zoveel mogelijk op te volgen. De inhoudelijke vertaling van het wateradvies vindt echter zeer divers plaats. Deze diversiteit wordt vooral veroorzaakt doordat het wateradvies moeilijk te vertalen is naar juridisch bindende onderdelen van het ruimtelijke plan. Het wateradvies sluit niet altijd aan op de aard van het plantype.

Ja, mits… / nee, tenzij…

Een belangrijke bevinding uit de evaluatie heeft te maken met de manier waarop het waterschap adviseert. Het waterschap heeft vaak een “ja, mits” advies gegeven. Dit houdt in dat het plan een positieve beoordeling krijgt, mits bepaalde maatregelen worden genomen. De reden voor een “ja, mits” advies is dat het waterschap de planprocedure niet wil vertragen, maar wel graag wil dat de geadviseerde maatregelen gerealiseerd worden. De gemeente blijkt echter een grote voorkeur te hebben voor “nee, tenzij”. De procedure wordt op dat moment wel stilgelegd, maar de gemeente kan dan met een duidelijk verhaal naar de indieners van de bouwplannen en hen wijzen op de eisen en wensen van het waterschap.

Conclusies

De watertoets is een goed instrument dat nog krachtiger ingezet kan worden. De insteek van het waterschap zal hiervoor iets moeten worden aangepast. Zo wil het waterschap zich meer op ontwikkelingsplanologie gaan richten, omdat daar juist kan worden ingezet op de grote kansen en knelpunten. Ook het relatiebeheer rond de watertoets is iets waar extra aandacht voor nodig is, temeer omdat gemeenten ook instrumenten hebben (zoals de aansluitvergunning, riolering en bouwverordeningen) om het waterbelang veilig te stellen.